İrtifayla Sıcaklık Neden Düşer?
Yükseldikçe hava soğur — bu günlük deneyimle bilinen bir gerçektir. Ama bu soğumanın fiziksel nedeni ve matematiksel oranı da hassas biçimde modellenebilir.
Atmosferin troposfer katmanında (0–11 km) hava adiabatik genişleme yapar: artan irtifada azalan basınç nedeniyle hava genişler ve soğur. Bu değişim, çevresel lapse rate olarak adlandırılır ve ISA (Uluslararası Standart Atmosfer) modeline göre ortalama 6,5°C/1000 m'dir. Deniz seviyesinde 25°C olan hava, 2000 m'de yaklaşık 12°C, 5000 m'de ise −7°C'ye düşer.
Atmosfer basıncı barometrik formülle hesaplanır: P = 1013,25 × (1 − 0,0000225577 × h)^5,25588. Basınç düştükçe suyun kaynama noktası da düşer: Deniz seviyesinde 100°C olan kaynama noktası, Ağrı Dağı zirvesinde (5.137 m) yaklaşık 82°C'ye iner. Bu fark, yüksek irtifada yiyeceklerin düşük sıcaklıkta "pişmesine" ancak tam anlamıyla kaynamadığı için bakteri açısından riskli olmasına yol açar.
Bu araç; irtifa sıcaklığı, basınç, suyun kaynama noktası ve oksijen yoğunluğunu eş zamanlı hesaplayarak dağcılık ve hava bilimi meraklılarına kapsamlı referans sunar.